Als Laura’s haar geborsteld moet worden krijst ze alles bij elkaar. Al doet haar moeder het nog zo voorzichtig, het blijft pijnlijk voor haar. Soms gaat ze door de gang rennen of gooit ze de haarborstel door de badkamer. Eigenlijk moet haar moeder ook haar tanden nog napoetsen, maar ze houdt haar mond stevig dicht. ‘Laat maar’, denkt haar moeder. Maar het zelf poetsen laat ook te wensen over. Ook nagels knippen is een ramp. Als ze met het nagelschaartje maar in de buurt van haar tenen komt, reageert ze alsof haar teen er afgeknipt wordt. Bij het douchen heeft ze nog steeds veel hulp nodig. Want al is ze al 9, haar moeder moet nog steeds de kraan aanzetten. Ze moet haar nog steeds vertellen dat ze nu haar haar moet wassen, dat ze douchegel moet gebruiken en waar ze zich moet wassen. Ze moet de douche weer uitzetten en ze moet haar helpen met afdrogen. Afgedroogd worden vindt Laura heel fijn. Maar als er een druppel water uit haar haar over haar rug loopt, begint ze weer te huilen.

Zoals ik al eerder schreef kunnen getraumatiseerde kinderen erg prikkelgevoelig zijn. Bij sommige kinderen uit zich dat onder andere in het zich lichamelijk slecht laten verzorgen. Ook ik heb dit ervaren. Kinderen zijn dan bijvoorbeeld bang dat ze zich pijn doen. Of ze ervaren sommige dingen echt als pijnlijk, bijvoorbeeld klitten uit haren kammen. Het kan ook zijn dat ze van bepaalde dingen last hebben, zoals kledinglabels of naden van sokken. Misschien schrikken ze van plotselinge aanrakingen of is de fysieke nabijheid te confronterend. Zeker als een kind een verleden heeft van seksueel misbruik of fysieke mishandeling kan lichamelijke verzorging erg lastig zijn.

Soms is het ook zo dat getraumatiseerde kinderen zich juist graag laten verzorgen. Dan willen ze dat je dingen bij hen doet die ze gezien hun leeftijd best zelf kunnen. Maar doordat ze misschien een verleden van verwaarlozing hebben, willen ze juist graag dat je dit voor ze doet. Op deze manier ervaren ze dat je van ze houdt. Zo wilde mijn pleegkind op haar negende soms nog steeds door mij uitgekleed worden en dat ik haar pyjama aandeed.

Hoe ga je ermee om?
Laat je kind zoveel mogelijk zelf proberen voor zover het dit wil. Heb geduld bij dingen die echt noodzakelijk zijn, en laat dingen los die dit niet zijn. Als een klus als haren kammen pijn doet, is het misschien beter dat je kind het zelf doet, want je kind voelt zelf het beste aan waar het pijn doet. Wil je kind dit niet, heb dan veel geduld en stop even als het pijn doet, maar maak wel duidelijk dat het haar echt gekamd moet worden. Als je kind klaagt tussendoor, erken dan dat het niet leuk is, maar zie dit niet als een signaal om er maar mee op te houden. Zet wel door, dan weet je kind vroeg of laat dat klagen er niet voor zorgt dat je ermee ophoudt. Iets als nagels knippen laat ik zo snel mogelijk los. Als mijn kind met te lange nagels door het leven gaat, dan heb ik daar geen last van. Als mijn kind er last van heeft dan hoor ik het wel. Dan laat ik mijn kind kiezen of hij het zelf wil doen of dat ik het moet doen. Soms helpt het om te beginnen met een voetmassage.

Ook niet laten napoetsen komt vaak voor. Dwing je kind dan niet en word niet boos, maar blijf wel duidelijk dat je dit echt nodig vindt. En hou voet bij stuk. Je kind kan een tijdje moeilijk doen, maar laat deze houding vroeg of laat wel varen. Kleren kopen kun je het beste doen met je kind erbij. Je kind kan dan kiezen welke kleren lekker zitten. Als je je kind zelfstandiger wil laten worden, laat het dan kleine stapjes zelf doen. Laat het bijvoorbeeld de eerste keer zelf de douche uitzetten. De volgende keer mag je kind ook zelf de douche aanzetten. En laat je kind kiezen of het zelf zijn haren wil wassen of dat jij het doet.

Soms wil je kind hulp bij dingen die het best zelf zou (moeten) kunnen. Soms is je kind te moe om het zelf te doen, of het wil die aandacht, of je kind wil je uittesten, etc. Het kan ook zijn dat je kind het door een lagere sociaal-emotionele leeftijd of door en verleden van verwaarlozing echt niet zelf kan. Het is niet erg om gedoseerd een keertje toe te geven hieraan, maar maak wel duidelijk dat het een uitzondering is. Je doet het bijvoorbeeld vandaag, maar morgen moet je kind het weer zelf doen. Ik sloot ook wel eens compromissen met mijn pleegkind: “je sokken en trui trek ik uit, maar de rest mag je zelf doen. En we doen dit alleen vandaag, want ik begrijp dat je nu moe bent. Maar morgen mag je het zelf doen.”

Probeer de reden achter het gedrag te achterhalen en hou hier rekening mee. Als je bijvoorbeeld weet dat je kind schrikt van plotselinge aanrakingen, zeg dan van tevoren wat je gaat doen, bijvoorbeeld: “Ik pak nu even je arm vast, want ik wil je gaan afdrogen.” Probeer handelingen waar je kind echt moeite mee heeft te vermijden waar het kan, en ze aan te kondigen als het moet. Pak je kind ook niet te hardhandig vast en respecteer de privacy van je kind.

Maak je verder ook niet teveel zorgen dat ze het niet leren. Vroeg of laat ontwikkelen ze vanzelf de intrinsieke motivatie om hun tanden te poetsen of deodorant te gebruiken. Meestal gebeurt dit in de puberteit. Maar tot die tijd is het op sommige gebieden echt nodig dat je ze een handje helpt, omdat ze anders een geruïneerd gebit zullen hebben op dat moment. En op gebieden waar er weinig schade aangericht kan worden, laat het daar maar los.