De moeder van Job (9) ontdekt op een dag dat er geld uit haar portemonnee ontbreekt. Ze weet het zeker, want ze heeft gisteravond nog gepind en ze heeft sindsdien niets meer gekocht. Na school gaat Job buiten spelen. Bij het avondeten heeft hij geen honger, terwijl er toch een maaltijd op tafel staat die hij erg lekker vindt. Hij heeft vanmiddag pizza gekregen van de buurvrouw, zegt hij. De buurvrouw blijkt later echter van niets te weten. De dag erna komt hij met speelgoed thuis, gekregen van een vriendje. Zijn vriendje had het gekregen maar wilde het niet. Die middag gaan ze naar de drogisterij, en ineens ziet moeder Job met een handje snoep in zijn zak, precies het snoep dat je kunt scheppen in de winkel. Als moeder aan Job vraagt hoe hij aan het snoep is gekomen, zegt hij dat hij dit van de kassajuffrouw heeft gekregen. Al deze voorvallen maken dat de alarmbellen afgaan bij moeder. Zou hij echt…? Zijn verklaringen zijn duidelijk niet waar. Maar hij zal toch niet stelen? Zo heeft ze hem toch niet opgevoed?

Iedere ouder schrikt als hij erachter komt dat zijn of haar kind steelt. Logisch, stelen wordt gezien als iets zeer ernstigs. Eén van de Tien Geboden zegt: ‘Steel niet’ (Exodus 20:15), en ook het geweten van ieder mens vertelt ons dat het verkeerd is. Toch komt stelen bij kinderen vaak voor. Kennelijk moet het geweten van kinderen zich dus nog ontwikkelen.

Maar waarom doen ze het dat?
Allereerst is de leeftijd van het kind van belang. Is het kind nog erg jong, bijvoorbeeld onder de zeven jaar, dan gebeurt het vaak onbewust. Er is geen sprake van stelen als er geen opzet in het spel is. Het kind neemt bijvoorbeeld iets mee wat het erg mooi vindt, maar is zich er helemaal niet van bewust dat de ander hierdoor wordt benadeeld. Hoe ouder het kind is, des te groter is de kans dat er wel sprake is van opzet. Het kind wil iets hebben, maar het kan hem niet schelen dat de ander hierdoor iets verliest.
Ook maakt het verschil uit of het kind stiekem een koekje uit de koektrommel pakt, het speelgoed van andere kinderen steelt, of dat het in je portemonnee graait. In het eerste geval neemt je kind gewoon iets wat in principe ook van hem is, maar je wil het zelf gedoseerd geven. In de laatste twee gevallen benadeelt het jou of het ander kind, en bij het stelen van geld is er daarnaast geen enkel toezicht meer op wat het met dit geld gaat doen.
Bovendien is er natuurlijk een verschil tussen incidenteel en structureel stelen. Bijna ieder kind steelt wel eens iets, maar als het structureel voorkomt is er meer reden tot zorg en is het van belang te achterhalen wat de reden hiervan is.

Kinderen stelen om verschillende redenen. Je kind:
– kan de gevolgen van het stelen nog niet overzien;
– heeft nog een onvoldoende ontwikkeld geweten;
– wil iets hebben dat hij niet van zijn eigen zakgeld kan kopen;
– krijgt geen of te weinig zakgeld;
– is jaloers op iets dat een ander kind heeft;
– heeft teveel gelegenheid tot stelen;
– heeft geen of onvoldoende toezicht;
– wil stoer doen bij zijn vrienden;
– wordt onder druk gezet door anderen;
– wil voor vrienden cadeautjes kopen om aardig gevonden te worden;
– is uit op aandacht;
– wil de grenzen verkennen;
– wil uittesten of je nog wel van hem houdt;
– etc.

Zeker als je kind structureel steelt kunnen ook meerdere redenen een rol spelen en het is van belang je kind vaardigheden te leren om al deze oorzaken het hoofd te kunnen bieden. Bij getraumatiseerde kinderen of  kinderen met hechtingsproblematiek kunnen de redenen om te stelen precies dezelfde zijn als bij ieder ander kind. Wel is het raadzaam om met een aantal factoren rekening te houden. Zo is hun brein door wat ze hebben meegemaakt anders bedraad dan bij het gemiddelde kind. Stelen kan een overlevingsmechanisme zijn. Als een kind verwaarloosd is geweest in het verleden dan kan het kind nog jarenlang bang zijn tekort te komen. Het kind kan ook het gevoel hebben dat het verantwoordelijk is voor zijn eigen eerste levensbehoeften, omdat het de ervaring heeft dat volwassenen niet voor hem of haar zorgen. Ook zijn deze kinderen onzeker en kwetsbaar in de omgang met andere kinderen en zijn daardoor tot meer bereid om maar leuk gevonden te worden. Stelen kan daar in hun beleving soms toe dienen. Het zou kunnen dat, doordat ze een sociaal-emotioneel lagere leeftijd hebben, hun geweten zich nog onvoldoende heeft ontwikkeld. Het kan ook dat het kind de grenzen wil verkennen, omdat deze kinderen meer behoefte hebben aan duidelijke grenzen dan gemiddelde kinderen. Kinderen met hechtingsproblematiek hebben het ook vaak nodig om uit te testen of je nog wel van ze houdt. Ze weten heel goed dat stelen verkeerd is en dat jij het vreselijk zal vinden, en juist daarom willen ze weten hoe je hierop gaat reageren.
Natuurlijk leer je ook een getraumatiseerd kind dat stelen verkeerd is en dat dit gedrag consequenties heeft, maar om het probleem bij de bodem aan te pakken is het handig deze dingen in het achterhoofd te houden, omdat ze onderdeel kunnen zijn van de reden(en) dat ze stelen.

En wat doe je eraan?
Het is belangrijk om onmiddellijk werk te maken van stelen. Stelen is onacceptabel en je kind moet leren dat hier een harde grens ligt. Je kunt je kind het beste meteen confronteren, maar veroordeel je kind niet en word niet boos. Je kunt je kind beter niet vragen of het gestolen heeft, want dan geef je je kind bovendien een gelegenheid om te liegen. Je kind zal immers bijna altijd ontkennen. Zorg ervoor dat je het zeker weet. Bij twijfel kun je altijd iets zeggen als: “Ik zag straks dat ik mijn nieuwe boek kwijt ben en daar ben ik heel verdrietig over.” Als je kind het boek had weggenomen, zul je vaak zien dat het de volgende dag zomaar ineens weer terecht is. Maar als je het zeker weet, mag je hier gewoon eerlijk over zijn tegen je kind.

Maak vervolgens geen verwijten, maar maak je kind wel duidelijk dat stelen ernstig is en consequenties heeft. Leer je kind ook de gevolgen van betrapt worden op stelen in een winkel. Je kind kan in aanraking komen met de politie er er in het gunstigste geval vanaf komen met een waarschuwing en het moeten teruggeven van het gestolene, maar in het ongunstigste geval kan je kind – als het ouder is dan 12 – een strafblad[1] krijgen waar het nog jaren last van zal hebben, bijvoorbeeld bij het moeten aanvragen van een verklaring omtrent gedrag.

Praat met je kind om erachter te komen wat de precieze reden is van het stelen, en denk samen met je kind na over een betere oplossing voor het probleem dat je kind met stelen probeerde op te lossen. Wilde je kind bijvoorbeeld iets geven aan een vriendinnetje omdat het bang is anders uit de groep te vallen? Help je kind dan om weerstand te bieden aan groepsdruk en help het inzien dat echte vrienden je leuk vinden om wie je bent en niet om wat ze van je krijgen. Blijkt het zo te zijn dat je kind met zijn zakgeld echt niet kan kopen wat het wil? Ga dan bij jezelf even na of het zakgeld dat je kind krijgt realistisch is en past bij de leeftijd. Klik hier voor tips over zakgeld. Vind je dat je kind genoeg krijgt of heb je niet meer te besteden, help je kind dat zijn of haar verwachtingen bij te stellen en te accepteren dat het niet alles kan kopen wat het wil. Dat kun jij als volwassene immers ook niet. Steelt je kind heel opzichtig van jou en lijkt het erop uit te zijn dat je hem of haar betrapt? Dan is je kind je ongetwijfeld aan het uittesten. Maak je kind dan heel duidelijk dat stelen absoluut niet getolereerd wordt, maar dat het niets afdoet aan jouw liefde voor hem of haar. Je blijft altijd van je kind houden, maar je zult dit gedrag niet accepteren, want het overschrijdt een grens. En juist omdat je zoveel van je kind houdt, laat je dit niet toe.

Verbind vervolgens wel een consequentie aan het stelen, ook nadat je achterhaald hebt wat de reden is ervan. Deze consequentie moet gericht zijn op het herstellen van de schade en op het bewaken van de grens. Houd er hierbij rekening mee van wie je kind gestolen heeft. Gaat het om spullen uit de voorraadkast, die voor iedereen in huis zijn? Steelt hij van broertjes, zusjes, vriendjes? Steelt hij geld van jou? Steelt hij in winkels?

Als je kind vaak stiekem snoept, kun je de voorraadkast op slot doen. Heeft het iets van jou of van een ander gestolen, laat het dit dan teruggeven of terugbetalen van zijn zakgeld, of eventueel klusjes doen en laat het zijn of haar excuses aanbieden. Heeft je kind gestolen uit een winkel, laat het dit dan ook teruggeven of terugbetalen en excuses aanbieden, en bereid je kind voor op een eventuele consequentie vanuit de winkel. Leg je kind uit dat je graag met hem of haar meegaat naar de winkel, maar dat het zelf de consequentie zal moeten dragen.

Zorg er verder voor dat je kind zo min mogelijk gelegenheid heeft tot stelen. Bewaar dure spullen voor zover mogelijk achter slot en grendel en zorg ervoor dat je zo min mogelijk geld in je portemonnee hebt. En waarschuw anderen bij wie je kind wel eens komt, zodat zij er ook rekening mee kunnen houden. Soms is het zo dat het zien van geld of dure spullen te verleidelijk is voor je kind, dus help het daarmee. Meestal is stelen maar een fase. Mocht het lang doorgaan of heb je het idee dat je de onderliggende oorzaak maar niet kunt achterhalen of aanpakken, schakel dan professionele hulp in. Zij kunnen je vast verder helpen. En bid voor je kind.

Bronvermelding

– https://www.jmouders.nl/stelen/
– https://www.opvoedadvies.nl/stelen.htm
– https://www.opvoeden.nl/stelen-5725/
– https://www.positivediscipline.com/articles/help-my-child-stealing
– https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/straffen-en-maatregelen/vraag-en-antwoord/wanneer-krijg-ik-een-strafblad
– https://www.snsbank.nl/particulier/service/kinderen-en-geld/mijn-kind-steelt-geld.html

[1] https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/straffen-en-maatregelen/vraag-en-antwoord/wanneer-krijg-ik-een-strafblad