Liegen

Pinokkip

Joshua (9) vraagt aan zijn moeder of hij een koekje mag. Het mag niet, want ze gaan zo eten. Even later vindt ze de open koektrommel in de kast op de onderste plank. Ze vraagt aan hem of hij toch een koekje heeft gepakt. ‘Nee’, zegt hij, terwijl zijn mond en trui vol hangen met kruimels. ‘Wel waar’, zegt moeder, ‘ik zie de kruimels nog zitten en de koekjestrommel stond open in de kast. Ik heb er een hekel aan als je liegt!’ Joshua wordt boos: ‘Dat was ik niet, dat was mijn vriendje. En mijn trui was al vies. Jij geeft mij altijd de schuld van dingen die niet waar zijn.’

Herkenbaar? Voor mij zeker wel. Veel mensen hebben een hekel aan liegen, omdat ze mensen die liegen niet betrouwbaar vinden. Ook in de Bijbel worden we gewaarschuwd om dit niet te doen. En we willen toch zeker niet dat ons kind zo wordt. We zijn bang dat ons kind onbetrouwbaar wordt en dat het later in de problemen komt als we het nu niet afleren om te liegen. En dan reageren we vanuit onze angst en worden we boos. Maar de directe confrontatie met de beschuldigende vinger werkt vaak niet, zoals te zien is in het voorbeeld en ik en velen met mij ook zelf ervaren hebben. Je kind schiet ervan in de verdediging en zal zeker niet toegeven wat het gedaan heeft, al waait het bewijs je recht in je gezicht, zoals de kruimeltje en open koekjestrommel. Wat moet je hier toch mee?

Waarom liegen kinderen?
Zoals bij de meeste opvoedvragen zou je je om te beginnen af moeten vragen wat er achter het gedrag zit. Waarom doet mijn kind zoals het doet? Kinderen liegen om zoveel redenen. Ze zijn bang voor straf of andere negatieve consequenties, ze willen niet afgewezen worden, ze willen indruk maken op hun vriendjes, ze proberen onder een vervelend klusje uit te komen, ze willen je niet teleurstellen, ze proberen iemand te beschermen, etc. Soms is het geen liegen, maar fantaseren, zoals mijn kind ook wel eens doet. Ze weet heel goed dat ik weet dat ze nog nooit buiten Europa is geweest, maar toch vertelt ze in geuren en kleuren over haar vakantie in Amerika die ze als driejarige meegemaakt zou hebben. Bij kinderen onder de 7 jaar is er ook nog geen sprake van moedwillig liegen, ze hebben immers nog helemaal niet de sociale en cognitieve vaardigheden die hiervoor nodig zijn, zoals je kunnen bedenken wat een ander wel en niet weet, wat deze zou kunnen geloven, hoe je de ander overtuigt, etc. Ze kunnen simpelweg het onderscheid nog niet maken tussen wat ze zouden willen en wat er echt gebeurd is.

Bij kinderen met hechtingsproblemen zijn deze mechanismen uitvergroot. Je kind heeft stress en is bang dat je boos wordt. Als je geïrriteerd of boos reageert dan pikt je kind deze stressreactie meteen op. Door deze stresssituatie gaat je kind alleen maar meer in zijn overlevingsmodus staan en gaat het reageren vanuit zijn reptielenbrein. Hij of zij heeft misschien al reële negatieve ervaringen als mishandeling. Liegen is dan simpelweg een overlevingsstrategie en nadenken over de negatieve gevolgen van liegen kan het kind dan niet meer. Soms is liegen ook een manier van controle houden. Dan liegen ze zelfs over heel onnozele dingen waar ze net zo goed de waarheid over hadden kunnen vertellen, zoals dat ze in de pauze een banaan hebben gegeten terwijl je weet dat het een appel was.

Hoe ga je ermee om?
Blijf om te beginnen kalm. Word niet boos of geïrriteerd en laat je angst voor de gevolgen even voor wat het is. Je kunt je kind namelijk wel afleren om te liegen, alleen is dit niet de manier. Dat je kind je nu een leugen vertelt betekent niet dat het straks niet meer goed met hem gaat komen. Laat straffen achterwege, want daardoor wordt de stressreactie op het moment alleen maar erger en zal het in de toekomst alleen nog maar meer gaan liegen om een eventuele straf te ontlopen.

De Amerikaanse gedragsdeskundige Bryan Post leert ons een techniek waarmee het liegen al binnen twee weken drastisch zal verminderen. Deze techniek heet: Negeer de leugen, maar niet het kind en werkt als volgt:

Als je je kind betrapt op een leugen, dan heb je de neiging te vanuit je eigen ervaringen uit het verleden. Je denkt: liegen betekent dat je in de problemen komt. Je kind reageert ook vanuit zijn eigen ervaringen in het verleden, en deze ervaringen kunnen – zeker bij een getraumatiseerd kind – heel naar zijn. In feite denkt je kind: “Als ik nu niet tegen je lieg, dan gebeurt het ergste wat mij ooit is overkomen opnieuw!” Herken je het overlevingsmechanisme? Het is zinloos om nu tegen je kind te zeggen dat het niet mag liegen, want dat weet je kind best zodra het weer rationaal kan denken. Maar nu is je kind gericht op overleven, en liegen is in zijn beleving nu echt het beste wat hij kan doen.

Wat je nu voortaan moet doen als je je kind betrapt op een leugen is eigenlijk heel simpel. Je zegt tegen je kind: “Lieverd, alles komt in orde”. Tegen een pleeg- of adoptiekind zeg je: “Jij bent ok en je blijft altijd bij mij. Begrijp je dat?” Daarna loop je weg en gaat over tot de orde van de dag voor twee of drie uur. Na die tijd kom je terug bij je kind terwijl het ergens mee bezig is en vertelt je kind: “Als jij mij een leugen vertelt, dan maakt mij dat verdrietig. Je kunt mij vertrouwen. Echt, alles komt goed. Begrijp je dat?” Daarmee is de kous af. Je komt er niet meer op terug en je vraagt je kind niet meer waarom het loog, want daarmee schiet het weer in de stress. Door deze methode toe te passen leer je je kind dat het niet mag liegen. Je kind gaat erover nadenken, maar voelt zich niet bedreigd. Dit is de essentie van disciplineren. Disciplineren betekent niet straffen, maar je kind iets leren. Door deze methode vol te houden creëer je al na enkele weken een positieve ervaring met liegen bij je kind, waardoor de noodzaak tot liegen zal verdwijnen.

Bron:

 

Plaats een reactie