Veel mensen lijken te geloven dat ze bij iedere beslissing die ze moeten nemen vooral hun gevoel moeten volgen want alleen dan zouden ze de juiste beslissing nemen waar ze verstandelijk nooit op zouden zijn gekomen. Is dit echt zo, of vraag je er op deze manier om misleid te worden?

Gevoel versus verstand
Het heersende idee lijkt te zijn dat je zowel met je gevoel als met je verstand een besluit kunt nemen, dat deze twee lijnrecht tegenover elkaar staan, dat je gevoel altijd gelijk heeft en je je verstand maar het beste kunt negeren. Ik vraag me af wat de Bijbel hiervan zegt.

Wij mensen bestaan uit lichaam, ziel en geest[1]. Zowel het begrip gevoel als je ratio behoren tot je ziel, want beiden maken jou tot wie je bent. In je ziel huizen al je gedachten, wensen, overtuigingen, emoties en verlangens. Deze horen dus onlosmakelijk bij elkaar en zijn als het goed is juist in harmonie met elkaar. Jezus zegt hierover: “heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand en met heel uw kracht[2].”

Het valt me op dat het begrip ‘gevoel’ wordt gebruikt als containerbegrip. Mensen die dit woord gebruiken, vertellen er vaak niet bij wat ze nu eigenlijk verstaan onder gevoel. Maar ik kan zelf tenminste vier – en dit is ongetwijfeld niet uitputtend – verschillende definities onderscheiden die naast elkaar en door elkaar heen gebruikt worden en elkaar misschien overlappen, maar beslist niet hetzelfde betekenen. Deze vier zijn je emoties, je hart, je intuïtie en je onderbuikgevoel. Hoewel sommige gevoelens in bepaalde gevallen goede raadgevers kunnen zijn, is het niet goed en vaak zelfs schadelijk om je blind door deze gevoelens te laten leiden. Hieronder leg ik uit wat ik onder de vier genoemde definities versta en wat de gevolgen kunnen zijn als je deze gevoelens volgt.

Emoties
Je emoties zijn je innerlijke beleving van hetgeen je in je leven meemaakt, het zijn subjectieve gevoelens, als reactie op een interne of externe prikkel. De basisemoties zijn vreugde, angst, boosheid en verdriet, maar meestal worden er meer onderscheiden. De mate waarin we deze emoties beleven en welke prikkels welke emoties teweegbrengen zijn voor ieder mens verschillend. Wat beslist van belang is, is om je emoties te leren herkennen en te erkennen dat ze er zijn. Ze mogen er ook zijn, we hebben ze niet voor niets. Het opkroppen van je emoties kan leiden tot allerlei problemen, van depressies tot emotionele uitbarstingen. Het herkennen en erkennen van emoties leidt tot emotionele volwassenheid, de staat waarin wij kunnen benoemen wat we voelen, maar deze gevoelens tevens onder controle hebben. Hoe eerder wij dit aan kleine kinderen leren, des te beter ze in hun volwassen leven met hun emoties om kunnen gaan. Help ze hun gevoelens onder woorden te brengen, zodat ze dit later zelf kunnen.

Het herkennen en erkennen van je emoties is echter iets heel anders dan je laten leiden door je emoties. Wanneer we dat zouden doen zijn we in emotioneel opzicht gelijk aan kleine kinderen. We zouden dan huilend en gillend door het leven gaan bij iedere tegenslag. We zouden ons niet kunnen aanpassen aan een ander omdat onze eigen behoeften altijd voorgaan. We komen nergens meer aan toe omdat we in de ochtend ons bed niet uit willen komen, eten alles wat we tegenkomen en bespringen iedere aantrekkelijke man of vrouw. We lopen uitzinnig van blijdschap rond en stappen nooit meer uit onze comfort zone, omdat de angst voor het onbekende ons verlamt. Bovendien zijn je emoties wispelturig en kunnen ze van moment tot moment anders zijn. Het lijkt mij duidelijk dat we dit niet moeten doen. Een emotioneel volwassen persoon kan kalm laten weten dat hij boos is, om vervolgens met een oplossing te komen. Je kunt niet zomaar alles doen ‘omdat het goed voelt’. Niet alles wat goed voelt is immers goed. Vreemdgaan is niet goed, al voelt het nog zo fijn op het moment. Een zak chips leegeten is heerlijk op het moment, maar levert op de lange termijn problemen op. Een opleiding kan in het begin heel erg moeilijk en saai zijn, maar soms moet je even door de zure appel heen. We moeten over onze emoties heenkijken en zien welke consequenties een bepaalde keuze op de lange termijn heeft.

Het hart
Net zo vaak hoor ik de term ‘volg je hart’. Vaak worden hiermee je wensen en verlangens bedoeld. Moet je deze dan wel volgen? Ja en nee. Ieder mens heeft zijn voorkeuren, wensen, verlangens, talenten. Daar is niets mis mee en evenmin is het verkeerd om je keuzes hierop te baseren. Als iemand ontzettend van dansen houdt en hier heel goed in is, dan is dit een door God gegeven talent, dat tot ontwikkeling komt door te blijven oefenen. Meestal is het ook zo dat we hetgeen we goed kunnen ook heel erg leuk vinden om te doen, of misschien gaan we het wel leuk vinden omdat we het zo goed kunnen, daar ben ik niet uit. God geeft ons talenten en legt verlangens op ons hart. Het is de bedoeling dat we hier iets mee doen. Zo worden ook in de Bijbel de twee dienaren die het kapitaal van hun meester vermeerderd hebben beloond, maar de derde dienaar, die het kapitaal heeft weggestopt, niet[3]. De eerste twee dienaren zijn aan de slag gegaan met hetgeen zij hebben ontvangen, de derde dienaar was te bang om zijn talenten te gebruiken en heeft dus zijn meester niet gediend. Als de persoon die zo goed kan dansen tegen zijn zin geneeskunde gaat studeren om zijn familie een plezier te doen, dan is dit niet goed om te doen. God had immers een ander plan voor je.

De Bijbel spreekt vaak over het hart. De essentie hiervan is dat het hart ons deel is, vanwaar onze emoties en verlangens komen – onze ziel huist er dus. Het menselijk hart is aangetast door de Zondeval[4], maar God zal ons een nieuw hart geven met nieuwe en goede verlangens[5]. De Bijbel waarschuwt ons dan ook om ons hart te beschermen boven alles, want uit het hart komt alles voort wat we doen[6]. Uit Bijbels oogpunt kunnen we dus zeker niet zonder meer ons hart volgen.

Intuïtie
Je intuïtie is een snel inzicht, een ingeving, een soort ‘weten’, zonder dat hier een logische redenering aan ten grondslag ligt. En omdat dit redeneren ontbreekt, wordt dit begrip vaak ook onder ‘gevoel’ geschaard, maar dat is het eigenlijk niet. Deze inzichten kunnen worden verkregen door vroegere ervaringen of herinneringen, maar deze zijn gekleurd door onze eigen interpretaties van de realiteit. Of je intuïtie altijd klopt, dat weten we dus niet. Je intuïtie is een instrument, dat je gekregen hebt van God, en het zetelt in je Geest[7]. Maar zoals met alle instrumenten is het aan jou hoe je het gebruikt. Niet iedere ingeving is vanzelfsprekend van God afkomstig. De Heilige Geest communiceert via je intuïtie, maar de wereld en daarmee de vijand doen dit ook. Kijk dus goed uit.

Onderbuikgevoelens
Soms worden deze gelijkgesteld met intuïtie, maar het is net welke betekenis je eraan geeft. Onderbuikgevoelens zorgen vaak voor (al of niet negatieve) vooroordelen, en zijn dan gebaseerd op emoties en ervaringen die een persoon met iets of iemand heeft. Het is dus niet een soort ‘weten’ in dat geval. Bijbels is het in ieder geval niet, om te snel te oordelen over een persoon of situatie[8]. Dit kan immers schadelijk zijn voor een ander en negeert je eigen zonden.

Onderscheidingsvermogen
Het is duidelijk, we kunnen niet zonder meer op al onze gevoelens vertrouwen. Als we dit doen, slaan we een belangrijke stap over, namelijk het onderzoeken waar dit gevoel vandaan komt.

Paulus bespreekt in 1 Korinthiërs 12:8-10 de gaven van de Heilige Geest. Het vermogen te onderscheiden wat wel en niet van Gods Geest afkomstig is, is één van deze gaven. Ook in Filippenzen 1:9-10 benadrukt Paulus: “ik bid dat uw liefde blijft groeien door inzicht en fijnzinnigheid, zodat u kunt onderscheiden waar het op aan komt”. We leren dus te onderscheiden wat van God afkomstig is door God te leren kennen, dicht bij Hem te blijven en onze relatie met Hem steeds weer te versterken. Dit doen we bijvoorbeeld in gebed en door de Bijbel te lezen. Je kunt bovendien gemakkelijk herkennen of iemand betrouwbaar is of niet. In Mattheüs 7:15-20 leert Jezus Zijn volgelingen dat zij valse profeten zullen herkennen aan hun vruchten. Een goede boom kan geen slechte vruchten dragen, evenmin als een slechte boom goede vruchten dragen kan.

Pas als je dit onderzocht hebt weet je of iets van God komt of niet. Dit vergt oefening, maar op den duur zul je dit steeds sneller herkennen. Als je weet wat goed is dan volgen je emoties vanzelf. Je hart, ziel, kracht en verstand zullen dan in harmonie zijn met elkaar.

Bronnen:

• gotquestions.org
• wikipedia.org
• Watchman Nee, De Geestelijke Mens, Importantia Publishing, Dordrecht 2002

[1] Bijvoorbeeld 1 Thessalonicenzen 5:23
[2] Marcus 12:30
[3] Mattheüs 25:14-30 en Lucas 19:11-27
[4] Marcus 7:21-23
[5] Ezechiël 36:26
[6] Spreuken 4:23
[7] Nee, 2002
[8] Zie bijvoorbeeld Mattheüs 7:1-5 of Romeinen 14:13